शारदा एकेडेमी

संक्षिप्त इतिहास

१. प्रस्तावना (पृष्ठभूमि)

शिक्षा राष्ट्रिय विकासको मेरुदण्ड हो भने व्यक्तिगत हिसाबमा यो हरेक व्यक्तिमा अन्तर्निहित प्रतिभाको प्रष्फुटनमा सहयोग गर्ने अनुपम साधन पनि हो । शिक्षा हरेक व्यक्तिको उन्नतिको मुहान हो। शिक्षा ज्योति हो र विद्यालय ज्योतिको केन्द्र हो । यसैले विद्यार्थीहरूलाई युगका संवाहक मानिन्छ भने शिक्षकहरूलाई ती संवाहकका पनि पथप्रदर्शक र सारथि मानिन्छ । जुन देशमा बालबालिका तथा विद्यार्थीहरूले उचित, व्यावहारिक र समयानुकुल शिक्षा प्राप्त गर्दछन्, त्यस देशको भविष्य सुन्दर, समुन्नत र उज्वल हुने विषयमा दुईमत हुनै सक्दैन । शिक्षाले व्यक्तिको जीवनमा शारीरिक, मानसिक, सामाजिक र संवेगात्मक रूपमा सक्षमता प्रदान गर्न सक्नुपर्दछ। जबसम्म राष्ट्रका हरेक नागरिक स्वावलम्बी, सक्षम र स्वाभिमानी बन्न सक्दैनन्, तबसम्म वास्तविक अर्थमा राष्ट्रिय विकास भएको मान्न सकिँदैन । त्यसैले शिक्षाको क्षेत्रमा ठोस फड्को मार्न नसकेसम्म हरेक राष्ट्र विकासको गतिमा पछाडि नै रहिरहन्छ ।

शिक्षाले व्यक्तिलाई आत्मानुभूतिको सन्तुष्टि प्रदान गर्न सक्नुपर्दछ, जुन वर्तमान आधुनिक समयको प्रमुख माग पनि हो। शिक्षा सधैँ जीवनमुखी हुनुपर्दछ । आज हाम्रो मुलुकमा प्रदत्त परम्परागत शिक्षाले बहुसंख्यक नागरिकलाई आत्मसन्तुष्टि र आत्मगौरव प्रदान गर्न पूर्ण रूपमा सकिरहेको छैन। देशमा बहुसंख्यक नागरिकले केवल साधारण र सैद्धान्तिक शिक्षा प्राप्त गरिरहेका छन्, जसमा जीवनको वास्तविक अर्थ, व्यक्तिको भावनाको कदर र आत्मसम्मानको अझै कमी भएको महसुस हुन्छ । व्यक्तिको व्यावहारिक जीवनमा प्रत्यक्ष योगदान पुर्‍याउन सक्ने शिक्षा नै गुणस्तरीय र वास्तविक शिक्षा हो। यसै चेतना र पवित्र उद्देश्यका साथ काठमाडौँ जिल्लाको साविक कपन गाविस (हाल बुढानीलकण्ठ नगरपालिका वडा नं. ११) कपनटारको माटोमा एउटा शैक्षिक संस्थाको बिजारोपण भयो, जसलाई आज हामी ‘शारदा एकेडेमी’ का रूपमा चिन्दछौँ। विद्याकी देवी सरस्वतीको तेस्रो नाम ‘शारदा’ बाट नामाकरण गरिएको यस विद्यालयको स्थापनादेखि वर्तमानसम्मको यात्रा अनेकन आरोह-अवरोह, चुनौती र सफलताका सुनौला पाटाहरूले भरिएको छ।

२. स्थापना तथा प्रारम्भिक पृष्ठभूमि (वि.सं. २०६१ – २०७०)

शारदा एकेडेमीको प्रारम्भिक यात्रा आजभन्दा दुई दशक अगाडि अर्थात् वि.सं. २०६१ सालबाट सुरु हुन्छ। सुरुवात्‌मा प्राथमिक तह अन्तर्गत कक्षा ३ सम्मको सञ्चालन अनुमति लिएर स्थानीय खड्का समुदायको माझमा सिन्धुली भिमान स्थायी घर भएका रामकाजी खड्काको संयुक्त परिवारको सामूहिक सक्रियतामा यो विद्यालय स्थापना भएको थियो। संस्थापक प्रधानाध्यापक सन्तोष खड्काको नेतृत्वमा सञ्चालित यस विद्यालयको सुरुवाती जग पारिवारिक र नितान्त स्थानीय परिवेशमा बाँधिएको थियो। सञ्चालनको प्रारम्भिक चरणमा विद्यालयमा बुबा रामकाजी, शारदा खड्का एवं भाइहरू सरोज खड्का लगायतका परिवारका सदस्यहरूको ठूलो र सराहनीय भूमिका रहेको थियो।

तर, समय सधैँ एकैनास रहेन। संस्थापक प्रधानाध्यापकको समय आधा नर्वे र आधा नेपालमा विभाजित हुन थालेपछि विद्यालयको प्रशासनिक, आर्थिक र व्यावहारिक व्यवस्थापनमा चुनौतीका चाङहरू थपिन थाले। नेतृत्वको भौतिक अनुपस्थितिका कारण विद्यालयको आन्तरिक गतिविधि र दैनिक व्यवस्थापनमा विविध व्यावहारिक समस्याहरू देखा पर्न थाले। जसका कारण विद्यालयको सुरुवाती लय केही कमजोर बन्न पुग्यो र यसलाई नयाँ ढङ्गबाट अगाडि बढाउनुपर्ने आवश्यकता महसुस गरियो।

३. नेतृत्व परिवर्तन र शैक्षिक सफलताको सुनौलो काल (वि.सं. २०७१ – २०७५)

पारिवारिक सञ्चालनमा कठिनाइ उत्पन्न भएपछि वि.सं. २०७१ साल वैशाख ४ गते विद्यालयको इतिहासमा एउटा ठूलो र दूरगामी मोड आयो। जीर्ण भौतिक पूर्वाधार, अव्यवस्थित टहरा, शौचालयको असुविधा, कम्प्युटर ल्याब र विज्ञान प्रयोगशालाको अभाव जस्ता आधारभूत समस्याहरूको चाङकै बीच विद्यालयको स्वामित्व हस्तान्तरण भयो। त्यस बखत हाजिरी अभिलेखमा केवल १८० जना विद्यार्थी सङ्ख्या रहेको अवस्थामा अध्यक्ष दिनेशकाजी थापा लगायत १० जनाको बराबरी सेयर रहने गरी नयाँ व्यवस्थापन समितिले विद्यालय खरिद गर्‍यो र यसको नयाँ नेतृत्व आफ्नो काँधमा लियो।

नयाँ नेतृत्व र व्यवस्थापनको आगमनसँगै विद्यालयले शैक्षिक इतिहासमा आफ्नो पहिलो सुनौलो पाना कोर्न सफल भयो। माध्यमिक तहको अनुमति पाएर पनि यसअघि कहिल्यै प्रवेशिका परीक्षा (SLC) मा सामेल नभएको अवस्थालाई चिर्दै वि.सं. २०७१ सालमा सामेल गराइएका ५ जना विद्यार्थीमध्ये ४ जना विशिष्ट (Distinction) र १ जना प्रथम श्रेणीमा उत्तीर्ण भएर शतप्रतिशत नतिजाका साथ विद्यालयको सुनौलो इतिहास रचियो। वि.सं. २०७२ सालको विनाशकारी भूकम्पको चपेटामा परेर पनि अक्षराङ्क (Letter Grading) प्रणालीको पहिलो ब्याचले ३.८५ GPA जस्तो सर्वोत्कृष्ट नतिजा निकाल्नु विद्यालयको व्यवस्थापकीय क्षमताको ठूलो प्रमाण थियो।

समयको चक्रसँगै वि.सं. २०७५ सालमा धेरै पुराना सेयर सदस्यहरू बाहिरिए र तेज बहादुर राई तथा धन बहादुर राय दुई जना नयाँ सेयर सदस्यका रूपमा थपिए। यस परिवर्तन पश्चात् विद्यालयको भौतिक, शैक्षिक र व्यवस्थापकीय पक्षमा अझ ठूलो सुधार आयो र यसले संस्थालाई नयाँ गति दियो।

४. उतारचढाव, कोभिड-१९ को प्रभाव र पुनरुत्थान (वि.सं. २०७६ – २०८२/८३)

व्यवस्थापनमा आएको सुधारका कारण वि.सं. २०७६ सालको सरस्वती पूजामा एकैपटक ९४ जना नयाँ विद्यार्थीले नाम लेखाई सङ्ख्यात्मक रूपमा ठूलो उपलब्धि हासिल भयो। तर, उत्कर्षको सँगसँगै चुनौतीका काला बादलहरू पनि मडारिए। अभिभावकका अपेक्षाहरूलाई पूर्ण रूपमा पूरा गर्न सङ्घर्ष गरिरहेको विद्यालयलाई विश्वव्यापी रूपमा फैलिएको कोभिड-१९ (कोरोना भाइरस) महामारीले ठूलो धक्का दियो। महामारीका कारण विद्यालयको भौतिक र शैक्षिक पक्ष पुनः कमजोर बन्न पुग्यो, विद्यार्थी सङ्ख्या घट्यो र समाजको शारदाप्रतिको धारणामा समेत नकारात्मक परिवर्तन आयो।

तथापि, “गल्ती र संकट नै सिकाइका सबैभन्दा ठूला शिक्षक हुन्” भनेझैँ, शारदा एकेडेमीले आफ्ना विगतका कमजोरीहरूबाट गम्भीर पाठ सिक्यो। वि.सं. २०८० मा ४९ जना र वि.सं. २०८१ सम्म आउँदा थप ५० जना विद्यार्थी वृद्धि गर्दै विद्यालयले पुनरुत्थानको बाटो समात्यो। यही निरन्तर सुधार, व्यवस्थापकीय दृढता र कडा मिहिनेतको बलमा वि.सं. २०८२ सालको SEE परीक्षामा ३.९५ GPA प्राप्त गरी विद्यालयले आफ्नो अघिल्लो रेकर्डलाई समेत तोडेर शैक्षिक उत्कृष्टताको नयाँ ऐतिहासिक कीर्तिमान कायम गर्‍यो। यस गौरवमय नतिजा र समाजमा फर्किएको उच्च साखका कारण हाल विद्यालयमा विद्यार्थीको कुल सङ्ख्या ५०० पुगेको छ। आज यो विद्यालय यस क्षेत्रका मध्यम तथा निम्न वर्गका जनसमुदायका लागि शिक्षाको वास्तविक मूल केन्द्र र एउटा पौराणिक साख बचाउन सफल संस्था बनेको छ।

५. विद्यालयका सबल पक्ष

क) सबल पक्षहरू (Strengths):

शारदा एकेडेमी बाल कक्षादेखि दशसम्म सञ्चालित एक उत्कृष्ट संस्थागत विद्यालय हो, जसका सबल पक्षहरू निम्न प्रकार छन्:

अतिरिक्त क्रियाकलाप: विद्यालयमा कविता, वक्तृत्वकला, नृत्य, गायन, फुटबल र तेक्वान्दो जस्ता अतिरिक्त क्रियाकलापहरू नियमित र उत्कृष्ट रूपमा सञ्चालन हुन्छन्।

विद्यार्थी समूह: विद्यालयमा ‘शारदा सृजनशील बाल समूह’ को स्थापना गरिएको छ, जसले विद्यार्थीहरूलाई नेतृत्व विकास र रचनात्मक कार्यमा सक्रिय बनाउँछ।

उत्कृष्ट राष्ट्रिय उत्पादन: यस विद्यालयले महिला राष्ट्रिय फुटबल टोलीकी मिडफिल्डर जस्ती उत्कृष्ट विद्यार्थी एवं खेलाडी उत्पादन गरेर देशकै नाम रोशन गरेको छ।

सामुदायिक सहयोग: विद्यालयलाई आफन्त, नातागोता, इष्टमित्र, बाहिर रहनुहुने सञ्चालक समिति सदस्यहरू र अभिभावकहरूबाट भर्ना अभियान तथा अन्य गतिविधिमा निरन्तर सकारात्मक सहयोग प्राप्त छ।

भौतिक वातावरण: पर्याप्त जनघनत्व भएको क्षेत्रमा खेलमैदान, सञ्चार, बिजुली र पानीको राम्रो व्यवस्था छ।

६. भावी दूरदृष्टि र मार्गचित्र (लक्ष्य र उद्देश्यहरू)

शारदा एकेडेमी यहीँ रोकिनेवाला छैन। आगामी पाँच वर्षका लागि विद्यालयले एउटा स्पष्ट, वैज्ञानिक र महत्वाकाङ्क्षी दूरदृष्टि तय गरेको छ। यसले आगामी पाँच वर्षभित्र आफूलाई बुढानीलकण्ठ क्षेत्रकै एक अनुकरणीय, सुरक्षित र सबैको रोजाइमा पर्ने “नमुना प्रोग्रेसिभ स्कुल” का रूपमा रूपान्तरण गर्ने लक्ष्य राखेको छ। ‘प्रोग्रेसिभ स्कुल’ भन्नाले परम्परागत घोक्ने विधिको सट्टा व्यक्तिगत ध्यान, वास्तविक जीवनका समस्यामा आधारित शिक्षा, रचनात्मकता, व्यावहारिक सीप र सहकार्यमा जोड दिने आधुनिक शिक्षा प्रणाली बुझिन्छ।

यस दूरदृष्टि प्राप्तिका लागि विद्यालयले निम्न मार्गचित्र तय गरेको छ:

१.  पूर्वाधारको आधुनिकीकरण: होस्टेललाई पूर्ण व्यवस्थित बनाउने तथा कम्प्युटर ल्याब, विज्ञान प्रयोगशाला, पुस्तकालय, बुक कर्नर, शौचालय, क्यान्टिन र खेल मैदान (क्रिकेट पिच र फुट्सल सहित) को स्तरीकरण गर्ने। प्रत्येक कक्षाकोठामा नोटिस बोर्ड र वि.सं. २०८१ को अन्त्य (सरस्वती पूजा) अगावै कम्तीमा एउटा स्मार्ट बोर्ड स्थापना गर्ने कार्य अगाडि बढिसकेको छ।

२.  उच्च माध्यमिक तह सञ्चालन: आगामी ५ वर्षभित्र विद्यालयमा कक्षा ११ र १२ समेत पूर्ण र व्यवस्थित रूपमा सञ्चालन गरी यस क्षेत्रबाट गुणस्तरीय शिक्षाको खोजीमा बाहिरिने विद्यार्थीहरूको सङ्ख्यामा कम्तीमा ४०% ले कमी ल्याउने।

७. उपसंहार

संक्षेपमा भन्नुपर्दा, शारदा एकेडेमी केवल एउटा विद्यालय वा इँटा-माटोको संरचना मात्र होइन, यो त विगत दुई दशकदेखि स्थानीय तहमा ज्ञानको ज्योति छर्दै आएको एउटा जीवन्त इतिहास र आन्दोलन हो। स्थापनाकालको पारिवारिक पृष्ठभूमिबाट सुरु भई, नेतृत्व परिवर्तन, भूकम्पको संकट, कोभिड-१९ को महाविपत्ति र आर्थिक मन्दी जस्ता अनेकौँ आरोह-अवरोह पार गर्दै यसले आफूलाई प्रमाणित गरेको छ। वि.सं. २०८२ को SEE मा हासिल भएको ३.९५ GPA को नतिजा र ५०० विद्यार्थीको उपस्थितिले यसको सुखद भविष्यको सङ्केत गर्दछ। अपुग जनशक्ति र आर्थिक स्रोतका बाबजुद पनि स्थानीय स्रोत र साधनको पूर्ण परिचालन गर्दै, आफ्ना विगतका गल्तीहरूबाट सिक्दै र भविष्यको स्पष्ट मार्गचित्र कोर्दै अघि बढेको यस विद्यालयले निकट भविष्यमै आफ्नो काँचुली फेर्नेछ र नेपाली शिक्षा क्षेत्रमा एउटा अनुकरणीय र गर्विलो नमुना बन्नेछ भन्ने कुरामा पूर्ण विश्वास गर्न सकिन्छ।